شنبه ٠٤ آذر ١٣٩٦
از فرمايشات گهربار حضرت رسول اكرم (ص ) در خصوص مداومت بر نماز جماعت / وَ مَن لزم جَماعَه المُسْلِمين حُرِمَتْ عَلَيْهِم غَيبَتُهُ وَ ثبتت عَدالَتُه / كسي كه بر نماز جماعت مداومت داشته باشد، غيبت او بر مسلمانان حرام وعدالتش ثابت مي شود .

منو اصلی
ساعت
شنبه ٠٤ آذر ١٣٩٦
تقویم
اخبار
آسیب شناسی حضور ایرانیان در مالزی (1)

آسیب شناسی حضور ایرانیان در مالزی

دکتر عباس قنبری 

 

در سال های اخیر، حضور ایرانیان در مالزی، خواسته یا ناخواسته، به شدت افزایش یافته و در حالی که در ابتدا مورد استقبال و رضایت هر دو طرف قضیه (ایران-مالزی) بود، اما این روند اخیرا برگشته و به هر دلیلی دو طرف نتوانستند روند مهاجرت ایرانیان به مالزی را مدیریت کرده و به نتایج دلخواه خود دست یابند. در حالی که انتظار می رفت جامعه ایرانی به تدریج به عنوان یک اقلیت برجسته، ممتاز و سطح بالا مورد پذیرش افکار عمومی مالزی قرار گیرد، بنابه دلایلی این اتفاق دستکم آنطور که انتظار می رفت به طور کامل صورت نگرفت. ناگهان افکار عمومی مالزی در مورد حضور گسترده اقشار مختلف ایرانی ها برآشفت، حساسیت های زیادی ایجاد شد و به یکسری مسائل دامن زده که از قبل پیش بینی نمی شد. هدف از این نوشته و مقدمه آسیب شناسی حضور ایرانیان در مالزی بر اساس مدل لازار، تحلیل شرایط و چگونگی شکل گیری افکار عمومی مالزی در مورد ایرانیان و در نهایت واداشتن خودمان به قضاوت در مورد نحوه حضورمان در مالزی است.

یک واقعیت اجتماعی بیان می دارد که "افکار عمومی" در خلاء شکل نمی گیرد. در مطالعات جامعه شناختی و ارتباطی افکار عمومی قضاوتی مورد قبول عامه محسوب می شود که اگرچه بعد احساسی و عاطفی آن بر بعد عقلانی اش غلبه دارد، با این وجود همواره یکی از عوامل پرقدرت در جوامع مختلف بوده و به عنوان یک نیروی نامریی، منبع مهم اقدامات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در جوامع مختلف است.

ژودیت لازار، جامعه شناسی برجسته و متخصص در امور افکار عمومی می نویسد: "افکار عمومی  صدای مردم، نیروی سیاسی کمتر شناخته شده و آشکارترین و گسترده ترین پدیده روانی جمعی" است. جالب آنکه وی سه خصلت افکار عمومی را "آشکار بودن، آگاهانه بودن و وسعت" آن می‌داند که در صورت فراهم بودن برخی شرایط  می تواند به راحتی شکل و تغییر شکل یابد. این شرایط که به صورت سلسله وار نیز می باشند، عبارتند از: 1- وجود یک واقعه مرکزی از وقایع متناوب، 2- انطباق محتوای افکار با الگوهای فرهنگی جمعی، 3- وجود فضای مساعد، 4- رسانه های گروهی، 5- اشاعه افکار با دخالت مستقیم مردم.

1- وجود یک واقعه مرکزی و متناوب: وجود یک واقعه مرکزی و متناوب اشاره به همان اصلی دارد که می گوید "افکار عمومی در خلاء و براساس توهم شکل نمی گیرد". حتما یک واقعیت عینی باید وجود داشته باشد. البته صرف وجود یک واقعیت به تنهایی کافی نیست، بلکه این واقعیت باید تناوب داشته و در واقع مکرر باشد. نکته ای که در مورد اصل "تناوب" مهم به نظر می رسد این است که "تناوب" یا "تکرار"، واقعیت را تبدیل به "پدیده" می کند. "پدیده" شدن نیز اگرچه فی نفسه بد نیست، اما وجودش از یک "واقعیت" صرف و محض بسیار پیچیده تر است و "واقعیت" را از حالت طبیعی و نامرئی بودن خارج می کند.

حال بیاییم هفت واقعیت اصلی و مهم در مورد ایرانیان مقیم مالزی را که بر اساس اصل "تناوب" تبدیل به "پدیده" شده، برشماریم: 1- حضور روزافزون (بین 80 تا 100 هزار) ایرانی ها در مالزی. 2- حضور تعداد زیادی دانشجوی ایرانی (بیش از 10 هزار) در دانشگاه های مالزی، 3- وجود برخی ناهنجاری ها در بین ایرانیان، رفتارهای ناپسند، کارهای غیرقانونی و  فعالیت های حساسیت زا، 4- حضور تعداد زیادی شرکت، موسسه، سازمان و نهاد ایرانی در مالزی، 5- حضور تعداد نسبتا زیادی استاد ایرانی در دانشگاه های مالزی، 6- رفتارهای فرهنگی، اجتماعی و دینی ایرانیان (مراسم رسمی ایرانیان، جشن ها و برنامه های فرهنگی آنها و ...) 7- چاپ دهها کتاب، مقاله و ثبت دهها اختراع و نوآوری در مالزی توسط جوانان و نخبگان ایرانی.

2- انطباق واقعیت با افکار و الگوهای فرهنگی جمعی: منظور از این اصل این است که یک واقعیت که به دنبال اصل تناوب تبدیل به "پدیده" شده چه قدر با افکار و الگوهای فرهنگی و اجتماعی جامعه (مالزی) سازگار است. بیایید به عنوان یک مالزیایی  خوشبین (و نه بدبین!!!) در مورد هریک از این پدیده های مربوط به ایرانی ها از لحاظ میزان انطباقشان با افکار و الگوهای فرهنگی و اجتماعی مالزی شرح نوشته و ارزش گذاری کنیم:

ش پدیده انطباق پدیده با افکار و الگوهای فرهنگی-اجتماعی مالزی قضاوت
1 حضور روزافزون (بین 80 تا 100 هزار) ایرانی ها در مالزی کشور من یک کشور چند قومی، چند نژادی و چند مذهبی است. ایرانیان هم یکی از آنها هستند  خنثی
2 حضور تعداد زیادی دانشجوی ایرانی (بیش از 10 هزار) در دانشگاه های مالزی کشور من به دنبال جذب بیش از 180 هزار دانشجوی بین المللی است. حضور این تعداد دانشجوی ایرانی می تواند! یک فرصت است  دوپهلو
3  وجود برخی ناهنجاری ها در بین ایرانیان، رفتارهای ناپسند، کارهای غیرقانونی و  فعالیت های حساسیت زا این گونه موارد همچون قاچاق مواد مخدر، توهین به ارزش های جامعه و .... موجب تباهی جامعه من می شود ناسازگار
4 حضور تعداد زیادی شرکت، موسسه، سازمان و نهاد ایرانی در مالزی کشور من به دنبال جذب بیشترین سرمایه گذاری خارجی است. سرمایه های ایرانی هم می تواند به شرط قانونی بودن و فعالیت درست!، یکی از آنها باشند. دوپهلو
5 حضور تعداد نسبتا زیادی استاد ایرانی در دانشگاه های مالزی لازمه جذب بیش از 180 هزار دانشجوی خارجی داشتن اساتید بین المللی است و استادان ایرانی انصافا استادان خوب و فعالی (دستکم تاکنون) بوده اند سازگار
6 رفتارهای فرهنگی، اجتماعی و دینی ایرانیان (رسمی ایرانیان، جشن ها و برنامه های فرهنگی آنها و ...) ایرانی ها مسلمان و دارای فرهنگ و تمدن هفت هزار ساله هستند. به عنوان انسان های متمدن، انتظارات زیادی از آنها می رود که احترام به ما و عدم ضربه زدن به کشور و ملت من کمترین آنهاست. دوپهلو
7 چاپ دهها کتاب، مقاله و ثبت دهها اختراع و نوآوری در مالزی توسط جوانان و نخبگان ایرانی براساس برنامه توسعه مالزی ما باید به یک کشور توسعه پافته تبدیل شویم. ثبت این همه مقاله و اختراع توسط ایرانیان کمک بزرگی است. سازگار

براساس یک قضاوت اولیه در مورد پدیده های موجود در ارتباط با ایرانی های مقیم مالزی می توان گفت که از لحاظ انطبلق با افکار و الگوهای فرهنگی مالزی یک پدیده خنثی، سه پدیده دوپهلو، دو پدیده سازگار و یک پدیده آشکارا ناسازگار وجود دارد. (البته این قضاوت همانطور که گفته شد خوشبینانه است و به هیچ وجه صد درصد در مورد همه افکار عمومی مالزی درست نیست و برحسب تجارب فرد می تواند متفاوت باشد).

3- وجود فضای مساعد: برای رسیدن یک پدیده به سطح افکار عمومی، باید زمینه و شرایط مساعدی وجود داشته باشد. در صورت نبودن فضای یا شرایط مناسب یک پدیده ممکن است همانند صده ها پدیده دیگر در جامعه به صورت نامرئی وجود داشته و تجلی نیابند. مساله ای که اینجا با اهمیت می باشد است که در پدیده های اجتماعی و انسانی، برخلاف پدیده های طبیعی، فاکتورهای غیرقابل پیش بینی و غیر قابل کنترلی در فراهیم ساختن شرایط دخیل هستند. این فاکتورها می توانند سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، دینی و ... باشد. به عنوان مثال یک تصمیم گیری سیاسی، یک فتوای مذهبی، یک اظهارنظر یا رفتار نسجندیده، یک فشار حزبی و ... همه می توانند شرایط و فضای مناسب برای شکل گیری افکار عمومی فراهم سازند.

حال در ارتباط با "پدیده های" مربوط به ایرانی های مقیم مالزی، فراهم شدن فضا برای رسیدن این پدیده ها به سطح افکار عمومی تابعی از اصل قبلی (میزان انطباق پدیده با افکار و الگوهای فرهنگی جامعه مالزی) است. به عبارت دیگر برای آندسته از "پدیده" های مربوط به ایرانی ها که به نوعی  "ناسازگار" و یا در مرز "ناسازگاری" (همچون موارد خنثی و دوپهلو در جدول فوق) با افکار و الگوی فرهنگی و اجتماعی مالزیایی قرار دارند، زمینه و فضای مساعدتری برای رسیدن به سطح افکار عمومی دارند تا آنهایی که دارای سازگاری بود و زمینه تحریک عوامل موثر در فراهم شدن فضا را ندارند.

4- رسانه های گروهی: اگر یک پدیده سلسله رسیدن به سطح افکار عمومی را با موفقیت دنبال کند، رسانه ها ضربه نهایی را خواهند زد. در عصر حاضر رسانه های گروهی علاوه بر اینکه مهمترین عامل شکل گیری افکار عمومی می باشد، بستر تجلی و تبلور افکار عمومی نیز هستند. به عبارت دیگر اهمیت رسانه های خبری تنها به خاطر نقش بی بدیل آنها  در شکل گیری افکار عمومی نیست، بلکه به این دلیل که آنها مرجع قضاوت در مورد اینکه "عموم مردم چی فکر می کنند؟ (افکار عمومی چیست؟)" نیز هستند. از اینرو اهمیت آنها در ارتباط با افکار عمومی دوچندان می شود.

اما مساله ای که در ارتباط با رسانه ها مهم است، اما همواره مورد غفلت قرار می گیرد، طبیعت کار رسانه ای است. سئوال این است که با وجود حضور صدها پدیده در جامعه، رسانه کدام یک از آنها را پوشش داده و در واقع به سطح افکار عمومی می رسانند؟ و به خصوص در ارتباط با ایرانی های مقیم مالزی، کدام یک از هفت پدیده ذکر شده از دیدگاه رسانه ها پتانسیل و قابلیت رسیدن به سطح افکار عمومی را دارد؟

آنهایی که با رسانه ها آشنایی دارند، به خوبی می دانند که مبنای اصلی کار و فعالیت رسانه ها هفت ارزش خبری به شرح ذیل می باشد:

الف- شهرت: هر پدیده ای که در آن یک مقام عالیرتبه/نهاد یا سازمان مهم درگیر باشد، همچون پادشاه، نخست وزیر، وزیر و یا دفتر نخست وزیری، نهاد ریاست جمهوری و ....، دارای ارزش خبری شهرت می باشد. این امر در مورد ایرانیان مقیم مالزی بسیار به ندرت اتفاق می افتد. چراکه عمده مسائل و پدیده های مربوط به ایرانی در سطح معاونین وزیر، مدیر کل ها و یا در سطح ادارات و سازمان های رده دوم مالزیایی صورت می گیرد. به ندرت اتفاق افتاده تا مثلا پادشاه، نخست وزیر و یا یکی وزرای مالزیایی مستقیم و یا به طور اختصاصی در یکی از امور و پدیده های مربوط به ایرانی ها (مراسم، جشن ها، برنامه و ....) درگیر شده باشد.

ب-دربرگیری: هر پدیده ای که  به طور ملموس افراد بیشتری را تحت تاثیر (چه مثبت و چه منفی) قرار دهد، دارای ارزش خبری دربرگیری می باشد. به عنوان مثال اگر دانشمندی بتواند یک واکسن ضد دنگی کشف کند،  ارزش دربرگیری (تاثیر بالا و مثبت) آن بسیار بالاست چون همه مالزیایی ها را خوشحال می کند. همچنین گسترش قاچاق مواد نیز از جمله مواردی است که کل جامعه را به طور ملموس و البته منفی تحت تاثیر قرار می دهد.

پبرخورد، کشمکش و درگیری: هر پدیده ای که نحوی با ارزش ها، نرم ها و هنجارهای جامعه در تضاد بوده و باعث هتک حرمت شود. همچون قاچاق مواد مخدر، ارتکاب هرگونه جرم، توهین به مقدسات، بزه های اجتماعی، رفتارهای غیر آکادمیک در محیط های دانشگاهی و .....

تفراوانی و تعداد: هر پدیده ای که به وفور یافت و تکرار شود. این یک ارزش خبری نسبی است. مثلا حضور 100 هزار ایرانی در مقابل حدود دومیلیون تبعه اندونزیایی، چینی و هندی، حضور 10 هزار دانشجوی ایرانی در برابر بیش از 100 هزار دانشجوی خارجی دیگر، حضور دهها شرکت ایرانی در برابر حضور صدها کمپانی بزرگ بین المللی و ... به هیچ عنوان دارای ارزش فراوانی نیست. همچنین است چاپ 4 هزار مقاله علمی در برابر دهها هزار مقاله علمی و اختراع دیگر که در مالزی چاپ و ثبت می شود. اما اینکه در طی سه هفته بیش از 10 ایرانی به اتهام قاچاق مواد مخدر بازداشت شوند، یا اینکه در عرض یک ماه چندین مورد رفتار نابهنجار از دانشجویان ایرانی در خیابان "بوکیت" سر بزند، دارای ارزش خبری فراوانی می باشد.

ث-زمان: منظور زمان (تازه بودن) روی دادن پدیده هاست. تقریبا تمامی پدیده های مرتبط با ایرانی ها دارای ارزش خبری "زمان" هست. چون اکثرا نو و جدید هستند.

ج-مجاورت: هر پدیده های که چه از نظر جغرافیایی و چه از نظر فکری و ذهنی در مجاورت ما رخ دهد، دارای ارزش خبری مجاورت می باشد. مثلا پدیده ای که در مالزی اتفاق افتاده، دارای ارزش خبری "مجاورت جغرافیایی" است. پدیده ای هم که در فلسطین روی دهد، نیز دارای ارزش خبری "مجاورت معنوی" است. لذا می توان گفت عمده پدیده های مرتبط با ایرانی های مقیم مالزی دارای ارزش خبری "مجاورت جغرافیایی" هستند.

چ-عجیب و استثنایی: هر پدیده ای که دور از ذهن باشد، دارای ارزش خبری "عجیب و استثنایی" است. این ارزش هم نسبی است و هم می تواند مثبت یا هم منفی باشد. مثلا اگر یک ایرانی در مالزی به مقام وزارت برسد، این عجیب و استثنایی (مثبت) است. و همینطور اگر از یک ایرانی 10 کیلو مواد مخدر یافت شود، این هم عجیب است چون اولا 10 کیلو خیلی زیاد است و دوما از یک ایرانی که مسلمان بوده و دارای تمدن چندین هزار ساله است، انتظار نمی رود و همینطور است ارائه پایان نامه های جعلی، تکثیر دلار قلابی، توهین به مقدسات دینی، و ... که از ایرانی ها به عنوان افراد مسلمان و با فرهنگ غنی انتظار نمی رود.

در متون خبری و رسانه های غالبا گفته شده یک واقعیت یا یک پدیده باید دارای بیش از دو یا سه ارزش خبری باشد تا از لحاظ حرفه ای قابلیت جلب رسانه و پوشش خبری را داشته باشد. هرچه یک پدیده دارای ارزش خبری بیشتری باشد (مثلا چهار یا پنج ارزش خبری)، رسانه ها تمایل بیشتری برای پوشش آنها و در نتیجه رساندن آن به سطح افکار عمومی را دارند.

اکنون بیاییم از دید یک رسانه مالزیایی، و نه رسانه ایرانی، که نقش بی بدیلی در شکل گیری افکار عمومی مالزی دارند، پدیده های مربوط به ایرانی ها را براساس ارزش ها خبری فوق شرح داده و قضاوت کنیم.

 

ارزش های خبری

پدیده شهرت دربرگیری برخورد، تضاد فراوانی/تعداد زمان مجاورت عجیب و استثنایی
حضور روزافزون (بین 80 تا 100 هزار) ایرانی ها در مالزی

-

-

-

-

-

حضور تعداد زیادی دانشجوی ایرانی (بیش از 10 هزار) در دانشگاه های مالزی

-

-

-

-

-

وجود برخی ناهنجاری ها در بین ایرانیان، رفتارهای ناپسند، کارهای غیرقانونی و  فعالیت های حساسیت زا(قاچاق مواد مخدر، اقامت غیر قانونی، سوء استفاده از ویزا، شرب خمر، رفتار های ضد فرهنگی و علمی در دانشگاه ها)

-

حضور تعداد زیادی شرکت، موسسه، سازمان و نهاد ایرانی در مالزی

-

-

-

-

-

حضور تعداد نسبتا زیادی استاد ایرانی در دانشگاه های مالزی

-

-

-

-

-

رفتارهای فرهنگی، اجتماعی و دینی ایرانیان (مراسم های رسمی، آداب و رسوم همانند نوروز، محرم و ....)

-

-

-

-

-

چاپ دهها کتاب، مقاله و ثبت دهها اختراع و نوآوری در مالزی توسط جوانان و نخبگان ایرانی

-

-

-

-

-

حال بر اساس جدول فوق بیایید قضاوت کنیم که در ارتباط با ایرانی های مقیم مالزی، کدام یک از "پدیده ها" بیشتر امکان رسانه ای شدن -و در نتیجه رسیدن به سطح افکار عمومی کشور میزبان- را دارد؟ به عبارت ساده تر کدامیک از آنها دارای بیش از دو یا چند ارزش خبری می باشند؟ واضح است که پاسخ گزینه سوم می باشد.

لذا به همین دلیل است که هر روز و در بین صدها خدمت و اثرات مثبتی که ما ایرانی ها بر جامعه مالزی داریم، رسانه های این کشور بیشتر اخبار منفی را تیتر می زنند و اینگونه افکار عمومی را علیه ما شکل می دهند. البته با اینکه رسانه ها نقش اصلی را در این پیدایش این وضعیت دارند، نمی توان گفت که آنها مقصرند، چراکه اقتضای کاری شان این است. اما این وضعیت در عین حال قابل اصلاح است و نیازمند چندین استراتژی فرهنگی و ارتباطی است که در بخش دوم این یادداشت به آن پرداخته خواهد شد.

بنابراین با توجه به اهمیت رسانه ها و نحوه کار آنها به خوبی می توان حدس زد که افکار عمومی مالزی در مورد ایرانی ها چگونه فکر می کنند؟ و چرا اینگونه فکر می کنند؟ و حتی در یک نگاه تیزبینانه آینده آن را نیز می توان پیش بینی کرد.

5- اشاعه افکار با دخالت مستقیم مردم. اکنون که رسانه ها ضربه اصلی را زده و با اطلاع رسانی گسترده بستر آنرا فراهم می کنند، حلقه افکار عمومی تکمیل شده و اصطلاحا شکل می گیرد. افکار عمومی پس از شکل گیری به طور وسیع در بین مردم و باز هم با استفاده از ابزارهای ارتباطی اشاعه یافته و بسته به سطح پایداری آنها مبنای تصمیم گیری های مهم سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگیمی شوند.

 

 

 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3481 | بازدید امروز : 25 | کل بازدید : 1182929 | بازدیدکنندگان آنلاين : 4 | زمان بازدید : 1.4688